Trener personalny w klubie fitness nie potrzebuje w Polsce żadnego państwowego uprawnienia. Ustawa o sporcie wymaga tytułu trenera lub instruktora tylko w związkach sportowych i klubach startujących we współzawodnictwie. Jedyne formalne potwierdzenie kompetencji trenera personalnego to certyfikat kwalifikacji wolnorynkowej z Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji — dobrowolny, ważny trzy lata.
Ten tekst dotyczy formalności: kto musi mieć jakie dokumenty i co da się sprawdzić przed podpisaniem umowy. Nie rozstrzyga, czy konkretny trening jest dla kogoś wskazany — to pytanie do lekarza, nie do przepisów.
Co naprawdę wymaga ustawa — i od kogo
Art. 41 ust. 1 ustawy o sporcie z 25 czerwca 2010 r. mówi, że zorganizowane zajęcia w zakresie sportu „w związku sportowym oraz w klubie sportowym uczestniczącym we współzawodnictwie organizowanym przez polski związek sportowy” może prowadzić wyłącznie trener lub instruktor sportu. Komercyjny klub fitness nie jest ani jednym, ani drugim — nie należy do polskiego związku sportowego i nie wystawia drużyn do rozgrywek. Przepis go po prostu nie obejmuje.
Tam, gdzie obejmuje, art. 41 ust. 3 stawia cztery warunki. Trzy z nich potwierdza dokument. Czwarty nie ma ani egzaminu, ani rejestru:
| Warunek z art. 41 ust. 3 | Czym się go dowodzi |
|---|---|
| ukończone 18 lat | dowód osobisty |
| wykształcenie co najmniej średnie lub średnie branżowe | świadectwo |
| wiedza, doświadczenie i umiejętności niezbędne do zadań trenera | brak dokumentu państwowego i brak egzaminu |
| brak skazania za przestępstwa z art. 46–50 ustawy o sporcie oraz rozdziałów XIX, XXIII (bez art. 192 i 193), XXV i XXVI Kodeksu karnego | zaświadczenie z Krajowego Rejestru Karnego |
Czyli nawet w sporcie kwalifikowanym trzeci warunek ocenia klub, a nie urząd. W klubie fitness nie ocenia go nikt.
Co zniknęło 23 sierpnia 2013 roku
Do 2013 roku wyglądało to inaczej. Pierwotne brzmienie art. 41 ustalało tytuły zawodowe trenera i instruktora sportu oraz stopnie trenerskie, a kurs specjalistyczny dający taki tytuł wymagał zgody ministra właściwego do spraw kultury fizycznej — wydawanej na czas określony, w terminie czterech miesięcy od złożenia wniosku. Rozporządzenie wskazywało wzory dokumentów i podmiot prowadzący ich ewidencję. Art. 42 dawał ministrowi prawo uznawania kwalifikacji zdobytych poza Unią Europejską i EFTA.
Ustawa z 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz.U. 2013 poz. 829) w art. 25 pkt 1 nadała art. 41 dzisiejsze brzmienie, a w pkt 2 uchyliła art. 42. Zmiany weszły w życie 23 sierpnia 2013 r.
| Element | Do 22-08-2013 | Od 23-08-2013 |
|---|---|---|
| tytuły zawodowe trenera i instruktora | ustawowe | zniesione |
| stopnie trenerskie | ustalone w ustawie | zniesione |
| kurs dający tytuł | wymagał zgody ministra | dowolny, komercyjny |
| ewidencja dokumentów | prowadzona z mocy rozporządzenia | brak |
| uznawanie kwalifikacji spoza UE i EFTA | decyzja ministra (art. 42) | brak podstawy |
Certyfikat ZSK — jedyne formalne potwierdzenie, jakie istnieje
W miejsce zniesionych tytułów weszła z czasem jedna kwalifikacja rynkowa. „Prowadzenie procesu treningu personalnego” trafiła do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji 5 lutego 2020 r. jako kwalifikacja cząstkowa na czwartym poziomie Polskiej Ramy Kwalifikacji. Nadzoruje ją Minister Sportu i Turystyki, a wnioskodawcą był Polski Związek Trenerów Personalnych.
| Parametr kwalifikacji | Wartość |
|---|---|
| poziom PRK i ERK | 4 (studia kierunkowe to poziom 6–7) |
| data włączenia do ZSK | 05-02-2020 |
| zestawy efektów uczenia się | 4 |
| efekty uczenia się | 14 |
| kryteria weryfikacji | 74 (średnio 5,3 na efekt) |
| instytucje certyfikujące w kraju | 5 |
| ważność certyfikatu | 3 lata |
| ważność zdanego etapu 1 przy niezaliczonym etapie 2 | 1 rok |
Walidacja ma dwa etapy. Etap pierwszy to test wiedzy, który może być zdalny. Etap drugi to nagranie jednostki treningowej i plan treningowy w formie elektronicznej, uzupełnione rozmową albo portfolio — dyplomami szkoleń i udokumentowanymi efektami pracy z uczestnikami. Ocenia komisja trzyosobowa, w której każdy członek musi mieć studia wyższe z obszaru sportu, co najmniej 5 lat pracy jako trener personalny w ciągu ostatnich 10 lat i co najmniej 3 lata szkolenia lub egzaminowania trenerów w tym samym oknie. To jedyne miejsce w całej ścieżce, w którym ktoś musi wykazać staż: od kandydata wymaga się 18 lat i średniego wykształcenia, od oceniającego — ośmiu lat praktyki w dwóch rolach.
Trzy ścieżki obok siebie
| Ustawa o sporcie | Certyfikat ZSK | Kurs komercyjny | |
|---|---|---|---|
| obowiązkowa dla trenera w klubie fitness | nie | nie | nie |
| szkolenie z pierwszej pomocy | nie wymaga | wymaga, nie starsze niż 3 lata | zależy od organizatora |
| kto sprawdza kompetencje | klub sportowy | komisja trzyosobowa | organizator kursu |
| termin ważności dokumentu | — | 3 lata | bezterminowo |
| liczba odnowień w ciągu 10 lat | — | 3 | 0 |
Zwróć uwagę na wiersz drugi: szkolenia z pierwszej pomocy nie wymaga przepis obowiązkowy, lecz ścieżka dobrowolna. Do walidacji ZSK trzeba przedłożyć dokument ukończenia takiego szkolenia w ciągu ostatnich trzech lat, a także oświadczenie o braku przeciwwskazań do wzmożonej aktywności fizycznej. Art. 41 ustawy nie wspomina o pierwszej pomocy ani słowem.
Jak sprawdzić trenera przed podpisaniem umowy
- Zapytaj o nazwę dokumentu, nie o „uprawnienia”. Certyfikat kwalifikacji wolnorynkowej ZSK, dyplom studiów kierunkowych i zaświadczenie o ukończeniu kursu to trzy różne rzeczy.
- Certyfikat ZSK sprawdzisz w rejestrze na kwalifikacje.gov.pl — po nazwie kwalifikacji i instytucji certyfikującej. Jest ich pięć, więc lista jest krótka.
- Sprawdź datę. Certyfikat starszy niż trzy lata jest ważny tylko wtedy, gdy trener przedłużył go, przedkładając potwierdzenie pracy zawodowej i co najmniej jeden certyfikat kursu.
- Przy kursie komercyjnym pytaj o godziny i formę egzaminu. Bez zgody ministra, która zniknęła w 2013 roku, program kursu ustala wyłącznie jego organizator.
- Formalności klubu to osobna sprawa od kwalifikacji trenera — warunki wstępu i podpisania umowy opisaliśmy w tekście o tym, od ilu lat można wejść na siłownię.
Pytania i odpowiedzi
Czy trener personalny musi mieć licencję? Nie. W Polsce nie istnieje licencja trenera personalnego ani rejestr osób wykonujących ten zawód. Tytuły ustawowe zniesiono 23 sierpnia 2013 r.
Czy kurs trenera personalnego daje uprawnienia państwowe? Nie. Daje zaświadczenie organizatora. Państwowe umocowanie ma tylko certyfikat kwalifikacji wolnorynkowej z ZSK, wydawany po walidacji przez jedną z pięciu instytucji certyfikujących.
Czym różni się trener od instruktora sportu? W ustawie oba tytuły występują równolegle w tym samym przepisie i mają ten sam zestaw czterech warunków. Rozróżnienie stopni trenerskich zniknęło razem z deregulacją.
Ile jest ważny certyfikat ZSK? Trzy lata. Przedłużenie wymaga potwierdzenia działalności gospodarczej albo zatrudnienia w charakterze trenera personalnego oraz co najmniej jednego certyfikatu kursu związanego z treningiem personalnym.
Czy trener musi umieć zaplanować objętość treningu? Przepis tego nie weryfikuje, ale walidacja ZSK sprawdza planowanie w etapie drugim — na przedłożonym planie treningowym. Jak sam policzyć serie i powtórzenia, pokazujemy w tekście o objętości treningowej, a gotowe schematy tygodnia znajdziesz w przewodniku po planach treningowych.
Źródła
- Ustawa z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie — tekst jednolity (Dz.U. 2010 nr 127 poz. 857), art. 41
- Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz.U. 2013 poz. 829), art. 25
- Zintegrowany Rejestr Kwalifikacji: „Prowadzenie procesu treningu personalnego”
