Krótka odpowiedź: tak — suplement, który nie wymienia substancji zabronionej na etykiecie, może dać pozytywny wynik kontroli antydopingowej, a samo stwierdzenie tej substancji w próbce jest już naruszeniem przepisów. Nieświadomość nie zeruje naruszenia. Może jedynie obniżyć karę, i tylko wtedy, gdy zawodnik wykaże dwie rzeczy osobno: że produkt był zanieczyszczony i że sam nie zawinił w sposób istotny.
Ile produktów realnie jest zanieczyszczonych
Skala zjawiska jest mierzona od ponad dwudziestu lat i wyniki nie zrobiły się łagodniejsze. Dwa badania, które warto znać, bo zupełnie inaczej rozkładają ryzyko:
| Badanie | Próba | Z substancją zabronioną | Szczegół |
|---|---|---|---|
| Geyer i in., Int J Sports Med 2004 (badanie zlecone przez MKOl) | 634 suplementy niehormonalne kupione w 13 krajach w latach 2000–2001 | 94 produkty, czyli 14,8% | wykryte steroidy anaboliczno-androgenne nie były zadeklarowane na etykiecie |
| ta sama praca, podział po producencie | firmy sprzedające prohormony wobec pozostałych | 21,1% wobec 9,6% | ryzyko zależy od profilu producenta, nie od kategorii produktu |
| Sport Integrity Australia i HASTA, badanie zlecone w 2022 r. (opis w newsletterze POLADA, kwiecień 2025) | 200 suplementów sportowych z australijskiego rynku internetowego | 35% | najczęściej przedtreningówki, spalacze tłuszczu i środki „do budowy mięśni”; w 57% z tych produktów substancji nie było w składzie |
Rozstrzygająca jest ostatnia kolumna. W australijskiej próbie 57% pozytywnych produktów nie deklarowało substancji nigdzie — ani na opakowaniu, ani na stronie. Pozostałe 43% deklarowało. Ta różnica decyduje o tym, czy w ogóle da się sięgnąć po złagodzenie kary, o czym niżej.
Dlaczego „nie wiedziałem” nie kończy sprawy
Art. 2.1.1 Przepisów Antydopingowych POLADA 2021 nakłada na zawodnika obowiązek dopilnowania, aby do jego organizmu nie została wprowadzona żadna substancja zabroniona, i czyni go odpowiedzialnym za każdą taką substancję stwierdzoną w jego próbce. Do stwierdzenia naruszenia nie trzeba dowodzić zamiaru, winy, zaniedbania ani świadomego użycia. Komentarz do tego artykułu nazywa tę konstrukcję wprost „całkowitą odpowiedzialnością”, powołując się na orzecznictwo Trybunału Arbitrażowego ds. Sportu.
Praktyczny skutek: pozytywny wynik otwiera postępowanie niezależnie od tego, skąd substancja się wzięła. Suplement nie jest okolicznością wyłączającą naruszenie — jest w najlepszym razie okolicznością obniżającą karę. Przebieg samej kontroli, terminy i okienko 60 minut opisujemy osobno.
Drabina kar: od czterech lat do nagany
| Podstawa | Kiedy ma zastosowanie | Wymiar |
|---|---|---|
| art. 10.2.1.1 | substancja nieokreślona, a zawodnik nie wykazał, że naruszenie nie było celowe | dyskwalifikacja 4 lata |
| art. 10.2.2 | art. 10.2.1 nie ma zastosowania (m.in. wykazana nieumyślność) | dyskwalifikacja 2 lata |
| art. 10.6.1.1 | substancja określona (inna niż nadużywana) plus brak istotnej winy lub zaniedbania | od nagany bez dyskwalifikacji do 2 lat |
| art. 10.6.1.2 | produkt zanieczyszczony plus brak istotnej winy lub zaniedbania | od nagany bez dyskwalifikacji do 2 lat |
| art. 10.5 | brak winy lub zaniedbania (np. zanieczyszczenie środowiskowe produktem, który produktem nie jest) | uchylenie okresu dyskwalifikacji |
Dwie ścieżki z art. 10.6.1 wykluczają się wzajemnie i nie można ich łączyć. Oznacza to, że przy jednym wyniku wybiera się jedną podstawę — i ta sama okoliczność nie obniża kary dwa razy.
Definicja, która wyklucza część przypadków jeszcze przed rozprawą
Przepisy definiują produkt zanieczyszczony jako produkt zawierający substancję zabronioną, która nie została ujawniona ani na etykiecie, ani w informacji dostępnej podczas rozsądnie rozumianego przeszukiwania zasobów internetowych. To drugie ramię definicji jest tym, które najczęściej zamyka sprawę.
| Warunek z art. 10.6.1.2 | Co trzeba wykazać | Co ten warunek psuje |
|---|---|---|
| produkt był zanieczyszczony | substancji nie ma na etykiecie i nie da się jej znaleźć w sieci | deklaracja składnika gdziekolwiek — także tylko na stronie producenta |
| brak istotnej winy lub zaniedbania | osobny dowód, niezależny od pochodzenia substancji | brak sprawdzenia produktu przed użyciem |
| substancja nie jest substancją nadużywaną | klasyfikacja z listy substancji i metod zabronionych | wykrycie substancji nadużywanej — wtedy idzie się inną ścieżką |
| produkt przeszedł proces produkcyjny | komentarz do artykułu zawęża zakres do produktów wytworzonych | zanieczyszczenie środowiskowe — to już art. 10.5, nie 10.6.1.2 |
Zestawienie tej definicji z australijskimi liczbami daje rachunek, którego żadne z tych źródeł nie przeprowadza: jeśli 57% pozytywnych produktów nie deklarowało substancji, to 43% pozytywnych produktów nie spełniałoby ustawowej definicji produktu zanieczyszczonego. Dla ich użytkowników art. 10.6.1.2 byłby niedostępny od pierwszego dnia sprawy — zostaje wtedy wyłącznie dowodzenie nieumyślności z art. 10.2.
Komentarz do art. 10.6.1.2 dodaje dwie rzeczy, które przesądzają o praktyce. Pierwsza: złagodzenie kary jest w sprawach suplementowych stosowane rzadko, chyba że zawodnik zachował wysoki poziom ostrożności przed zażyciem produktu. Druga: przy ocenie, czy zawodnik faktycznie użył zanieczyszczonego produktu, istotne jest, czy zgłosił ten produkt z góry, w protokole kontroli antydopingowej — czyli przed poznaniem wyniku. Deklaracja wpisana do protokołu jest więc tanim dowodem, którego po wyniku nie da się już wytworzyć.
Polska 2024: ile spraw i ile obniżek
| Wskaźnik | 2024 |
|---|---|
| Pobrane próbki moczu i krwi | 2407 (1075 podczas zawodów, 1332 poza startami), 662 akcje kontrolne, 40 związków |
| Obwinieni o naruszenie przepisów | 24 osoby, 53 rozprawy (47 w I instancji, 6 w II) |
| Postanowienia Panelu Dyscyplinarnego I instancji | 22 osoby: 10 kara standardowa, 6 kara niższa od standardowej, 2 wyższa, 3 brak naruszenia, 1 uchylenie tymczasowego zawieszenia |
| Związek z największą liczbą stwierdzonych naruszeń | Polski Związek Kulturystyki, Fitness i Trójboju Siłowego — 3 osoby |
Dwie liczby własne z tej tabeli. Pierwsza: 24 obwinionych na 2407 pobranych próbek to 1,0% — tyle wynosi szansa, że pojedyncza kontrola skończy się postępowaniem. Druga: kara niższa od standardowej padła w 6 z 22 postanowień I instancji, czyli w 27% rozstrzygniętych spraw. Ścieżka obniżenia kary nie jest więc martwym przepisem, ale trafia do co czwartej sprawy, a nie do większości.
Dla czytelnika tej strony istotny jest ostatni wiersz: najwięcej stwierdzonych naruszeń w 2024 r. dotyczyło zawodników federacji obejmującej kulturystykę, fitness i trójbój siłowy. To dokładnie te konkurencje, w których suplementacja jest najpowszechniejsza, a podział na kategorie wagowe dodatkowo premiuje szybkie manipulowanie masą ciała.
Co realnie zmniejsza ryzyko
- Certyfikacja partii, nie marki. Programy badające suplementy sportowe (Kölner Liste, Informed Sport, australijska HASTA, z którą Sport Integrity Australia podpisało umowę) badają konkretne partie produktu. Certyfikat sprzed roku nie mówi nic o partii kupionej dziś.
- Zgłoszenie produktu w protokole kontroli. Komentarz do art. 10.6.1.2 traktuje wcześniejsze zgłoszenie jako istotną przesłankę przy ocenie źródła substancji.
- Zachowanie opakowania i numeru partii. Bez próbki produktu i jego numeru partii nie da się wykazać pochodzenia substancji, a bez tego — jak zauważa komentarz do art. 10.2.1.1 — wykazanie braku celowości jest wysoce nieprawdopodobne.
- Zawężenie listy produktów. Każdy dodatkowy produkt mnoży liczbę partii, które trzeba by udokumentować.
Granica tego tekstu. Piszemy tu o odpowiedzialności i procedurze, nie o działaniu suplementów ani o zdrowiu. Nie oceniamy skuteczności żadnego produktu i nie doradzamy, co przyjmować — to pytania do lekarza, nie do serwisu o treningu.
Najczęstsze pytania
Czy mogę dostać karę za suplement kupiony w aptece? Tak. Przepisy nie różnicują miejsca zakupu — liczy się substancja stwierdzona w próbce, a nie kanał sprzedaży.
Czy certyfikat partii chroni przed karą? Nie chroni przed naruszeniem, bo naruszenie stwierdza się bez badania winy. Pomaga natomiast wykazać brak istotnej winy lub zaniedbania, czyli drugi warunek art. 10.6.1.2.
Ile wynosi kara, jeśli udowodnię zanieczyszczony produkt? Od nagany bez okresu dyskwalifikacji do dwóch lat, w zależności od stopnia winy. Wymiar nie jest z góry ustalony.
Czy wystarczy pokazać, że substancji nie było na etykiecie? Nie. Definicja wymaga też, aby informacji nie dało się znaleźć podczas rozsądnie rozumianego przeszukiwania zasobów internetowych, a brak istotnej winy trzeba wykazać osobno.
Kto rozstrzyga takie sprawy w Polsce? Panel Dyscyplinarny, który działa niezależnie i bezstronnie (art. 35 ustawy o zwalczaniu dopingu w sporcie), w dwóch instancjach. W 2024 r. II instancja wydała postanowienia wobec 5 osób, utrzymując decyzję I instancji wobec 3 z nich.
Źródła
- Przepisy Antydopingowe Polskiej Agencji Antydopingowej 2021, wersja 1.3 — art. 2.1.1, 10.2, 10.5, 10.6.1.1, 10.6.1.2 z komentarzami oraz definicja produktu zanieczyszczonego.
- Ustawa o zwalczaniu dopingu w sporcie (Dz.U. 2021 poz. 2153, tekst jednolity) — art. 35 i nast. o Panelu Dyscyplinarnym, art. 45 o informowaniu o ryzyku substancji zabronionych w suplementach diety.
- Raport roczny POLADA za 2024 r. — liczba próbek, akcji kontrolnych, rozpraw i postanowień Panelu Dyscyplinarnego.
- Newsletter POLADA, kwiecień 2025 — wyniki badania Sport Integrity Australia i HASTA na 200 suplementach.
- H. Geyer i in., Analysis of non-hormonal nutritional supplements for anabolic-androgenic steroids — results of an international study, Int J Sports Med 2004; 25(2): 124–129.
